Federata Evropiane e Gazetarëve (EFJ) dhe anëtarët e saj nga Sllovenia (SNS, DNS), Kroacia (HND, TUCJ), Bosnja dhe Hercegovina (BH Journalists), Mali i Zi (TUMM) dhe Serbia (NUNS, UNS, Nezavisnost) shprehin shqetësim të madh për pasigurinë aktuale me të cilën përballen mediat që operojnë në kuadër të Adria News Network, pas konfirmimit se është arritur një marrëveshje për shitjen e Adria News S.à r.l. te grupi ndërkombëtar i investimeve Alpac Capital.
Sipas informacionit të publikuar, transaksioni përfshin media informative që veprojnë në kuadër të Adria News Network, si N1, Nova S, Vijesti, Danas, Radar dhe media të tjera në rajon. Këto media punësojnë më shumë se 1,000 gazetarë dhe punonjës të medias dhe arrijnë një audiencë prej mbi 16 milionë njerëzish.
Ne jemi të vetëdijshëm se çdo kompani mediatike mund të kalojë ndryshime në strukturën e pronësisë dhe se një ndryshim pronësie nuk përbën domosdoshmërisht kërcënim për pavarësinë editoriale. Megjithatë, në këtë rast, shqetësimi ynë nuk është abstrakt. Ai buron nga konteksti më i gjerë politik dhe mediatik, ku mediat e pavarura dhe profesionale në rajon kanë qenë prej kohësh nën presion. Organizatat e shoqërisë civile kanë paralajmëruar më herët se ky transaksion mund të ketë pasoja serioze për pluralizmin mediatik, pavarësinë editoriale dhe interesin publik në Serbi dhe në Ballkanin Perëndimor.
Ne jemi veçanërisht të shqetësuar nga fakti se Alpac Capital është aksioneri shumicë i Euronews, blerja e së cilës ka qenë objekt i raportimeve investigative ndërkombëtare. Në vitin 2024, media investigative hungareze Direkt36, gazeta franceze Le Monde dhe revista javore portugeze Expresso publikuan një raport që zbulonte se blerja e Euronews SA ishte financuar pjesërisht me fonde të lidhura me kapitalin shtetëror hungarez dhe me qarqe pranë qeverisë së Viktor Orbánit.
Pas këtij transaksioni, në Euronews u zbatuan masa të konsiderueshme reduktimi të stafit, duke çuar në largimin e më shumë se gjysmës së punonjësve (175 nga 370). Gjithashtu, Euronews zhvendosi selinë e saj nga Lioni në Bruksel.
Në atë kohë, Federata Evropiane e Gazetarëve (EFJ) dhe Federata Ndërkombëtare e Gazetarëve (IFJ) mbështetën një nga organizatat e tyre anëtare në Francë, Sindikata Kombëtare Franceze e Gazetarëve (SNJ), në kërkesën për hapjen e një hetimi parlamentar mbi këtë blerje.
Për më tepër, gjatë mbledhjes vjetore të EFJ-së në Prishtinë, u miratua një mocion që kërkonte garanci se ky transaksion ishte në përputhje me dispozitat e Aktit Evropian për Lirinë e Medias (EMFA). Kjo kërkesë u motivua pikërisht nga shqetësimet lidhur me transparencën e pronësisë, burimin e vërtetë të financimit dhe ndikimin e mundshëm mbi politikat editoriale.
Prandaj, ne presim që Alpac Capital, United Group, BC Partners dhe të gjithë aktorët e përfshirë të japin garanci publike, të qarta dhe detyruese se ndryshimi i pronësisë nuk do të çojë në:
- cenimin ose kufizimin e lirisë së shprehjes;
- ndryshime në politikën editoriale si rezultat i presioneve politike ose komerciale;
- sanksionimin apo largimin nga puna të redaktorëve dhe gazetarëve që mbrojnë gazetarinë profesionale dhe i rezistojnë nënshtrimit politik;
- çdo formë censurimi, përfshirë kufizimet ndaj gazetarisë investigative, kërkesat joprofesionale apo ndalimin e gazetarëve për t’u drejtuar me pyetje përfaqësuesve të qeverisë;
- kërcënime dhe shkelje të të drejtave të punës së gazetarëve, redaktorëve, operatorëve të kamerës, producentëve, stafit teknik dhe punonjësve të tjerë të medias në të gjithë rajonin.
Ne insistojmë veçanërisht në ruajtjen e të drejtave të punës dhe lirive sindikale të punonjësve në të gjitha mediat që operojnë në kuadër të Adria News Network. Çdo ndryshim i pronësisë duhet të realizohet me transparencë të plotë ndaj punonjësve, me respektim të kontratave të punës, të drejtave kolektive, të drejtës për organizim sindikal dhe konsultim me përfaqësuesit e punonjësve.
Liria e medias nuk mund të mbrohet pa mbrojtur njerëzit që çdo ditë prodhojnë lajme në shërbim të interesit publik.
Sipas deklaratës së publikuar sot nga Adria News Network, marrëveshja e arritur thuhet se përfshin mekanizma për mbrojtjen e pavarësisë editoriale dhe funksionale, ndarjen e interesave editoriale nga ato komerciale, si dhe ruajtjen e një organi këshillimor të pavarur.
Ne mirëpresim çdo garanci të vërtetë, të verifikueshme dhe të mbrojtur institucionalisht për pavarësinë editoriale. Megjithatë, formulimet kontraktuale dhe premtimet publike nuk janë të mjaftueshme nëse nuk shoqërohen me mekanizma të qartë llogaridhënieje, mbikëqyrje transparente dhe mbrojtje të redaksive nga ndikimet politike, pronësore dhe komerciale.
Pikërisht për këtë arsye kërkojmë që këta mekanizma të shpjegohen në mënyrë publike, transparente dhe konkrete.
Organet rregullatore dhe institucionet kompetente në Bashkimin Evropian dhe në vendet e rajonit duhet ta shqyrtojnë me kujdes këtë transaksion nga këndvështrimi i pluralizmit mediatik, përqendrimit të pronësisë, transparencës së kapitalit, pavarësisë editoriale dhe mbrojtjes së të drejtave të punës.
Kjo shitje nuk është thjesht një transaksion biznesi. Ajo lidhet drejtpërdrejt me të drejtën e qytetarëve në Slloveni, Kroaci, Bosnjë dhe Hercegovinë, Mal të Zi dhe Serbi për të pasur qasje në informacion të besueshëm, të pavarur dhe profesional.
Rajoni ynë nuk ka nevojë për media të “neutralizuara”. Ai ka nevojë jetike për media profesionale, të pavarura, pluraliste dhe guximtare, të afta të raportojnë në interes të publikut, të verifikojnë faktet, të ekspozojnë çdo abuzim me pushtetin dhe t’u mundësojnë qytetarëve të marrin vendime të informuara, të bazuara në fakte dhe jo në opinione.
Gazetaria profesionale nuk nënkupton bindje politike, ekuilibër të rremë apo shmangie të pyetjeve që janë të pakëndshme për ata që mbajnë pushtetin. Gazetaria profesionale nënkupton saktësi, pavarësi, verifikim të fakteve, dallim të qartë mes fakteve dhe opinionit, mbrojtje të burimeve, llogaridhënie ndaj publikut dhe të drejtën e gazetarëve për të bërë pyetje pa presion ndaj të gjithë atyre që ushtrojnë pushtet politik, ekonomik apo shoqëror.
Prandaj, ne do të monitorojmë nga afër çdo hap të mëtejshëm të këtij procesi, do të reagojmë publikisht ndaj çdo përpjekjeje për presion politik ose pronësor mbi redaksitë dhe do të mbështesim gazetarët dhe punonjësit e medias, të drejtat profesionale, të punës apo sindikale të të cilëve mund të rrezikohen.
Pavarësia editoriale, liria e shprehjes dhe kushtet dinjitoze të punës nuk janë të negociueshme. Ato janë kushte themelore për gazetarinë profesionale dhe për një shoqëri demokratike.
Nënshkruesit:
- Sindikata Sllovene e Gazetarëve (Slloveni)
- Shoqata Sllovene e Gazetarëve (Slloveni)
- Sindikata e Gazetarëve të Kroacisë (Kroaci)
- Shoqata e Gazetarëve të Kroacisë (Kroaci)
- Shoqata e Pavarur e Gazetarëve të Serbisë (Serbi)
- Shoqata e Gazetarëve të Serbisë (Serbi)
- Sindikata e Degës për Kulturë, Art dhe Media “Nezavisnost” (Serbi)
- Shoqata e Gazetarëve BH (Bosnjë dhe Hercegovinë)
- Sindikata e Punonjësve të Medias së Malit të Zi (Mali i Zi)
- Federata Evropiane e Gazetarëve (EFJ)