Në vitin 2025, mjedisi mediatik në Shqipëri vazhdoi të zhvillohej në një trajektore të dyfishtë. Nga njëra anë, kuadri institucional që lidhet me qeverisjen e medias dhe mbrojtjen e gazetarëve u zgjerua në përputhje me angazhimet e vendit në procesin e anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Nga ana tjetër, dobësitë strukturore që ndikojnë në pavarësinë e medias, pluralizmin dhe sigurinë e gazetarëve mbetën të rrënjosura.
Raporti “Tracking Albania’s Progress on Media Freedom and Journalistic Safety in Line with EU Standards – Annual Report 2025” vlerëson zhvillimet në fushat e rregullimit të medias, mekanizmave të mbrojtjes së gazetarëve, reformës së shpifjes, mbulimit mediatik të zgjedhjeve dhe përgjegjshmërisë institucionale. Analiza bazohet në përgjigjet institucionale, të dhënat e monitorimit dhe evidencat e mbledhura përmes një ankete me gazetarë që punojnë në Shqipëri.
Raporti publikohet nga SCiDEV dhe BIRN Albania në kuadër të projektit “Strengthening Media Freedom, Professionalism, and Journalists’ Safety in Albania”. Projekti zbatohet nga BIRN Albania në partneritet me SCiDEV dhe Qendra Faktoje, me mbështetjen financiare të Bashkimit Evropian. SafeJournalists Network është informuar për raportin dhe gjetjet e tij, të cilat kontribuojnë në përpjekjet më të gjera rajonale për monitorimin e lirisë së medias dhe sigurisë së gazetarëve.
Raporti i vitit 2025 ndërtohet mbi kuadrin e monitorimit të vendosur në Raportin Vjetor 2024, i cili ofroi një vlerësim bazë të sfidave strukturore që ndikojnë në lirinë e medias në kontekstin e procesit të integrimit të Shqipërisë në BE. Duke përdorur të njëjtën qasje analitike dhe metodologjike, përfshirë një anketë me gazetarë, raporti i ri identifikon fusha përparimi, stagnimi dhe regresi gjatë periudhës së raportimit nga 1 janari deri më 31 dhjetor 2025.
Sipas gjetjeve, Shqipëria ka treguar përputhje procedurale me standardet e Bashkimit Evropian në disa fusha që lidhen me lirinë e medias dhe sigurinë e gazetarëve. Janë miratuar ose forcuar disa mekanizma institucionalë, përfshirë udhëzime për sigurinë e gazetarëve, regjistra për transparencën e pronësisë së mediave, platforma dialogu mes institucioneve dhe aktorëve të medias, si dhe përgatitje për përafrimin legjislativ me standardet e BE-së, përfshirë diskutimet mbi garancitë kundër padive strategjike kundër pjesëmarrjes publike dhe reformën e shpifjes.
Megjithatë, raporti konstaton se efektiviteti në praktikë dhe ndikimi i matshëm mbeten të pabarabarta. Shfaqet një model i përsëritur ku mekanizmat formalë ekzistojnë, por ndërgjegjësimi, zbatimi, transparenca e rezultateve dhe besimi institucional mbeten të kufizuara.
Dobësitë strukturore vazhdojnë të formësojnë mjedisin mediatik. Aktorët politikë mbeten burimi kryesor i kërcënimeve dhe presioneve të raportuara nga gazetarët, ndërsa përqendrimi i pronësisë së mediave vazhdon pa garanci të zbatueshme për pluralizmin strukturor. Në të njëjtën kohë, pasiguria në punë dhe varësia ekonomike brenda sektorit të medias rrisin ndjeshmërinë ndaj ndikimit. Kërcënimet me bazë gjinore dhe ngacmimet në hapësirën digjitale mbeten gjithashtu pjesë e realitetit profesional me të cilin përballen gazetarët.
Raporti përfundon se nevojiten përpjekje të qëndrueshme për të përkthyer angazhimet politike në mbrojtje efektive të lirisë së medias dhe sigurisë së gazetarëve në praktikë. Ndërsa Shqipëria përparon në procesin e anëtarësimit në Bashkimin Evropian, veçanërisht në kuadër të kapitullit të Themeloreve, reformat në fushën e lirisë së medias do të vlerësohen gjithnjë e më shumë jo vetëm mbi përputhjen legjislative, por edhe mbi zbatimin, konsolidimin institucional, transparencën e rezultateve dhe mbrojtjen e qëndrueshme të lirisë së shprehjes.
SafeJournalists Network do të vazhdojë të monitorojë zhvillimet që lidhen me lirinë e medias dhe sigurinë e gazetarëve në Shqipëri dhe në rajon.