Мрежата SafeJournalists ги осудува инцидентите на вербална злоупотреба, заплашување и физичка агресија насочени кон новинари од страна на членови и поддржувачи на Демократската партија на Албанија (ПД), по одржувањето на општите избори во Албанија на 11 мај 2025 година.
На 12 мај, генералниот секретар на ПД, Фламур Нока, одговори на легитимно новинарско прашање од Есиона Кономи (Report TV) со вулгарен израз насочен кон нејзината медиумска куќа, одбивајќи да одговори и користејќи навредлив јазик. На 14 мај, кога новинарите повторно го прашаа пред седиштето на ПД за поразот на партијата на изборите, Нока повторно употреби навредлива реторика, обвинувајќи ги новинарите дека воделе кампања за владејачката партија, и ѝ се обрати на новинарката Даниела Малоку (Report TV): „Те сакам, ама вашиот медиум е… нема пак да кажам“, повторувајќи навреда што претходно веќе ја употребил.
Овие постапки дополнително ескалираа за време на протестот на Демократската партија одржан на 16 мај во Тирана, организиран со цел да се оспори, како што тврдат, изборната кражба, и временски совпаднат со Самитот на Европската политичка заедница што се одржуваше во Тирана. За време на преносот во живо од протестот, новинарите кои се обидуваа да поставуваат прашања на функционери и учесници беа постојано изложени на вербални напади, заплашувања и физички попречувања, што ја ограничи нивната способност слободно да известуваат и да ја информираат јавноста.
Пратеникот Еди Палока физички ѝ се доближи на Сара Демуши од Euronews Albania, ѝ го грабна официјалниот пропус за медиумско покривање на самитот и со презир ѝ рече: „Го носиш ѕвездата на Еди Рама.“ Пропусот, всушност, бил официјална акредитација дадена на новинарите кои известувале од Самитот на Европската политичка заедница во Тирана. Тој ѝ нареди да се тргне, додека поддржувачи се ставија пред камерата за да го попречат снимањето и продолжија со навреди кон новинарката. Партиските функционери Алдо Бумчи и Клевис Балиу користеа слична тактика — одбиваа да одговорат и вршеа притисок врз новинарите да си заминат и да престанат со снимање. Во меѓувреме, Фламур Нока, кога беше прашан од новинарот Анести Бајрамемај од A2 CNN за одговорноста на партијата за изборниот резултат, му одговори со потценување и одбегнување: „За сите вас што добивате инструкции од [Ендри] Фуга…“ Со тоа имплицираше дека новинарите дејствуваат во име на владата, одбивајќи директно да одговори и дополнително ја зголемуваше тензијата помеѓу протестантите и медиумите. И други новинари беа директно попречувани, вклучувајќи ги Арестина Скандери и Анести Бајрамемај (A2 CNN), Даниела Малоку (Report TV), Есидо Баркај (Vizion Plus TV) и Бесар Бајрактараж (Klan TV), како и нивните снимателски екипи. Протестантите беа снимени како ги блокираат камерите, извикуваат навреди и физички ги опкружуваат медиумските екипи. Новинарите на Euronews Albania се повлекоа од протестот од безбедносни причини.
Овие инциденти претставуваат директни напади врз индивидуалните новинари кои ја извршуваат својата професионална должност да известуваат, поставуваат прашања и ја информираат јавноста. Кога високи политичари јавно ги навредуваат и омаловажуваат новинарите, често користејќи родово обојен и покровителски јазик, тие ја нормализираат омразата и создаваат небезбедни услови за работа — особено за новинарките. Физичките напади за време на протестот на 16 мај, вклучувајќи грабнување на акредитации, заплашување од толпата и попречување на камерата, дополнително ја нагласуваат ранливоста на новинарите кога покриваат јавни настани како протести и избори.
Мрежата SafeJournalists ја повикува Демократската партија на Албанија официјално да се извини на новинарите кои беа цел на напад. Исто така, ги повикуваме сите политички актери во Албанија да комуницираат со новинарите на почитувачки, транспарентен и одговорен начин, почитувајќи ги стандардите на демократскиот дискурс и обезбедувајќи ги правата на новинарите за слободно и безбедно известување. Ги повикуваме и медиумските организации да ја стават безбедноста на новинарите и нивните екипи во врв на приоритетите.
Изразуваме целосна солидарност со Сара Демуши, Есиона Кономи, Даниела Малоку, Арестина Скандери, Анести Бајрамемај, Есидо Баркај, Бесар Бајрактараж и сите други новинари и медиумски работници кои беа изложени на вербална злоупотреба, заплашување и агресија додека ја извршуваа својата работа.
Мрежата SafeJournalists ќе ги информира националните и меѓународните чинители за овие загрижувачки случувања и внимателно ќе ја следи состојбата.
Секој напад врз новинарите е напад врз демократијата, јавниот интерес и основните човекови права.
Приштина – Скопје – Сараево – Загреб – Белград – Подгорица, 17 мај 2025
Здружение на новинарите на Косово
Здружение на новинарите на Македонија
Здружение на новинарите на БиХ
Хрватско новинарско друштво
Независно здружение на новинари на Србија
Синдикат на медиумите на Црна Гора