Долу потпишаните организации од мрежата SafeJournalists, партнери на Media Freedom Rapid Response (MFRR) и Reporters Without Borders (RSF), денеска истакнуваат дека неодамнешните измени на Кривичниот законик на Албанија, иако позитивни, мора да се засилат за да се обезбеди целосна декриминализација на клевета.
Нашите организации ги поздравуваат измените на Кривичниот законик на Албанија, усвоени на 21 јануари 2026 година од Парламентарната комисија за правни прашања и јавна администрација, кои, доколку бидат изгласани како закон, ќе претставуваат значаен напредок во подобрување на климата за слобода на медиумите, безбедноста на новинарите и слободата на изразување.
Овие измени ја одразуваат јасната политичка намера да се оддалечат од криминализирањето на клевета како дел од процесот на пристапување кон Европската Унија, признавајќи дека известувањето од јавен интерес, извршено со добра намера, не треба да биде предмет на кривична казна. Исто така, посебно ја поздравуваме зајакнатата кривична заштита од насилство и сериозни закани насочени кон новинарите поради нивните професионални должности, особено преку измените на Членовите 237 и 238 од Кривичниот законик, кои се однесуваат на долготрајни проблеми поврзани со безбедноста на новинарите и позитивните обврски на државата според европското законодавство за човекови права.
Во исто време, европските стандарди јасно покажуваат дека делумните или статусно-базирани пристапи кон декриминализација на клевета не се доволни за ефективна заштита на слободата на изразување. Сè додека клеветата останува кривично дело, тоа создава ефекти на запирање на слободата на новинарите, актерите на граѓанското општество, активистите, известувачите (whistleblowers) и другите јавни чувари. Поради ова, целосната декриминализација на клевета и навреда останува единствен прифатлив исход за трајна усогласеност со европските стандарди и за заштита на изразувањето од јавен интерес во Албанија.
Во тој контекст, констатираме дека неодамнешно усвоените измени сè уште не го постигнуваат овој цел. Тековниот текст воведува ограничено, статусно-базирано изземение од кривична одговорност, применливо само на новинари опишани како „регистрирани и признати“ и само во врска со клевета, додека навредата останува кривично дело. Овој пристап создава загриженост за правната сигурност, еднаковата заштита на слободата на изразување и продолжувачкиот ефект на запирање на јавната дебата од страна на кривичното право.
Особено, ограничувањето на заштитата на тесно дефинирана професионална категорија ризикува да ги исклучи другите говорници од јавен интерес, вклучително организации на граѓанското општество, активисти, истражувачи, известувачи и граѓани, кои играат витална улога во демократската дискусија. Дополнително, референците на „регистрирани и признати“ новинари се проблематични во контекст каде што Албанија нема формален систем за регистрација на новинари и каде таквите механизми би биле неспоиви со европските стандарди за слобода и независност на медиумите.
Исто така, забележуваме дека задржувањето на паралелни кривични дела, како навреда, ја поткопува ефикасноста на делумните реформи, дозволувајќи критичкото изразување да се гони под други одредби и на тој начин да се одржи притисокот на кривичното право врз говорот.
Во светло на горенаведеното, ги охрабруваме албанските власти да се надоврзат на позитивните чекори веќе преземени и да го следат патот кон целосна декриминализација на клевета и навреда, во согласност со европските и меѓународните стандарди, и да обезбедат заштита на изразувањето базирана на функција и врз јавниот интерес и добра намера, наместо врз професионални или статусни критериуми.
Таквиот пристап ќе го консолидира досегашниот напредок и ќе обезбеди правниот систем на Албанија навистина да ја штити слободата на изразување како камен-темелник на демократското општество и владеењето на правото.
Ние ја повторуваме нашата посветеност да ги поддржиме албанските институции во подобрувањето на законодавството за слобода на медиумите и слобода на изразување. Ги поддржуваме заедничките декларации на албанските организации на граѓанското општество и нивното континуирано ангажирање за подобрување на правниот рамка за слобода на изразување.
Потпишани:
Партнери на Media Freedom Rapid Response (MFRR)
Европски центар за слобода на печатот и медиумите (ECPMF)
Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa (OBCT)
Европска федерација на новинари (EFJ)
ARTICLE 19 Europe
Меѓународен институт за печат (IPI)
Reporters Without Borders (RSF)
Мрежа SafeJournalists
Здружение на новинари на Босна и Херцеговина
Здружение на новинари на Косово
Здружение на новинарите на Македонија
Здружение на новинарите на Хрватска
Независно здружение на новинари на Србија
Синдикат на медиумите на Црна Гора
Reporting Diversity Network