SafeJournalists mreža predstavila Indeks bezbjednosti novinara na Skupštini EFJ

0
35
Source/Photo: BHJA

Članice SafeJournalists mreže predstavile su jučer Indeks bezbjednosti novinara za zemlje Zapadnog Balkana na Skupštini Evropske federacije novinara koja se održava u Prištini od 23. do 24. maja.

Rezultati pokazuju da se zemlje Zapadnog Balkana uglavnom nalaze na sredini skale između „1” i „7” , što znači da ima skoro jednake pozitivne i negativne strane i da nijedan od ovih aspekata ne preovlađuje.

Glavni cilj Indeksa bezbjednosti je da izmjeri „okruženje za bezbjednost novinara“ u zemljama Zapadnog Balkana.

Zasnovan je na već postojećem praćenju okruženja u kojem novinari i mediji rade u zemljama ZB.

Zasnovan je na međunarodnim standardima i najboljoj praksi.

 

Srbija

Iako im je zakonom zagarantovano da obavljaju svoju profesiju slobodno, novinari su pod raznim vrstama pritisaka koji onemogućavaju stabilnost i zaštitu njihovog rada. Iako su formalno zaštićeni, novinarski izvori su posebna meta, a institucije šalju jasnu poruku izvorima da objelodanjivanje informacija nije dobrodošlo i da sistem to neće dozvoliti. Pristup zaštitnim mjerama je jednostavan i dobar, ali većina procedura je odbijena ili zaustavljena u daljim fazama.

Iako novinari imaju dobar pristup zaštitnim mehanizmima, praksa nekažnjavanja prijetnji i napada, uz ohrabrivanje građana od strane predstavnika vlasti da vrše prijetnje izaziva nepovjerenje i odvraća novinare od prijavljivanja istih.

Nadležni organi, uprkos određenim nedostacima, ipak imaju uspostavljen dobar sistem prikupljanja podataka, ali sistem još uvek nije efikasan. Različiti rezultati sprovedenih istraga i dalje daju utisak selektivnog pristupa. Uznemiravanje na društvenim mrežama postaje najveći problem u zaštiti novinara. Tužilaštvo i posebno policija su pod pritiskom i uticajem vlasti, što mehanizam obrade čini neefikasnim.

 

Bosna i Hercegovina

Sistematske zakonske promjene u Republici Srpskoj; Pravne intervencije u oblasti pristupa javnim informacijama na nivou BiH; Izrada zakonske regulative protiv govora mržnje i dezinformacija u Kantonu Sarajevo.

Nema posebnog pravnog mehanizma za zaštitu novinara od nasilja na efikasan način, niti krivičnog zakonodavstva za govor mržnje i prijetnje po bezbjednost novinara.

Politički uticaji na pravosuđe i policiju kao ključne tačke za zaštitu novinara.

Jedna pozitivna stvar je da su imenovane kontakt tačke u policiji i tužilaštvima koje mogu uticati na efikasnije istrage napada na novinare

 

Crna Gora

Direktor RTCG reizabran je uprkos brojnim odlukama Suda, a tužilaštvo je otvorilo slučaj.

Nema posebnog mehanizma za zaštitu od govora mržnje.

Politička nestabilnost uticala je na Upravu policije, dok je novi Vrhovni tužilac otvoren za medije.

Slučajevi napada na novinare se brže istražuju.

Političari nastavljaju da vrše pritisak na medije.

SLAPP tužbe se podnose protiv onih koji imaju kritičke stavove.

Materijalni uslovi su nezadovoljavajući, novinari napuštaju profesiju.

 

Sjeverna Makedonija

Generalno, percepcija 2023. je da su tužbe za klevetu i uvredu korištene više kao sredstvo pritiska u prošlosti nego danas.

Pozitivna promjena je i imenovanje nadležnog tužioca Dejana Petrevskog, koji je došao kao zamena dosadašnjeg tužioca Iskre Hadži Vasileve, koji je unaprijeđen krajem 2023. godine. Tužilac Petrevski će pratiti postupanje u slučajevima u kojima su novinari napadnuti.

Osnovno javno tužilaštvo u saradnji sa Udruženjem novinara Makedonije (AJM) i Nezavisnim sindikatom novinara i medijskih radnika (SSNM) imenovalo je tri nova specijalna javna tužioca za nova tri žalbena područja Tetovo, Bitolj i Štip. Putem uspostavljene posebne linije za komunikaciju sa Javnim tužilaštvom, novinari će moći da budu informisani o toku postupka za fizičke napade i nasilje. Međutim, još uvijek ne postoje posebna uputstva MUP-a i Državnog tužilaštva za efikasno otkrivanje i procesuiranje izvršilaca napada i prijetnji novinarima.

U 2023. smanjen je broj napada na novinare u odnosu na prethodnu godinu. Međutim, iako se broj verbalnih i fizičkih prijetnji generalno smanjuje u odnosu na poslednjih 10 godina, zabrinjava činjenica da su novinari i medijski profesionalci sve više izloženi prijetnjama i uznemiravanju u onlajn prostoru, odnosno na društvenim mrežama, neki od kojih su ozbiljne prijetnje fizičkoj bezbjednosti novinara koji rade na istragama korupcije i drugih negativnih društvenih pojava.

 

Kosovo

Tokom 2023. godine, Kosovo je doživjelo pad bez presedana u pogledu slobode medija i bezbednosti novinara. U poređenju sa 2022. godinom, kada su prijavljena 33 slučaja, broj napada na novinare je povećan za 41, čime je 2023. godina sa najvećim brojem kršenja slobode medija i napada na novinare. Novinari koji izvještavaju u sjevernim opštinama naišli su na prijetnje po život, verbalne i fizičke napade, kao i na oštećenje ličnih i profesionalnih stvari.

Pored toga, u junu je vlada preduzela potez da oduzme dozvolu za rad jednoj od najvećih nacionalnih televizija u zemlji, Klan Kosova. Ova ponovna procjena licence je podstaknuta nalazima u dokumentaciji vlasničke korporacije od strane Ministarstva trgovine, preduzetništva i industrije. Lokalne organizacije civilnog društva, u saradnji sa međunarodnim prisustvom na Kosovu, uspješno su spriječile sprovođenje ove odluke; međutim, to predstavlja značajnu prijetnju slobodi medija na Kosovu.

Tokom 2023. godine, članovi vladajuće stranke vodili su onlajn kampanju klevetanja medija, novinara i aktivista za slobodu medija. Štaviše, imenovanje direktora prvog kanala Javnog emitera Kosova smatrano je političkim zbog pripadnosti g. Rilinda Gervalle vladajućoj partiji Levizja Vetevendosje. Iako mu se zajednica oštro protivi, g. Gervala nastavlja da drži poziciju direktora RTK1 do danas.

Konačno, budžet koji prima javni servis u potpunosti utvrđuje Skupština, ostavljajući ga podložnim političkim uticajima. Izdvojeni budžet za 2023. je najniži u posljednjih nekoliko godina, što predstavlja direktan oblik pritiska pošto kosovski javni servis sada može da priušti samo plate svojih zaposlenih.

Redovna Skupština Evropske federacije novinara ove godine se održava u Prištini 23. i 24. maja. Tokom jučerašnjeg dana, pored prezentacije SefeJournalists mreže, održan je i okrugli sto pod nazivom „Izvještavanje u ratnim vremenima“, a predstavljen je i poziv za učešće u mapiranju Platforme za slobodu medija (MFRR). Nakon toga pristupilo se redovnim skupštinskim procedurama.

U okviru Skupštine EFJ danas će se održati okrugli sto na temu: „Borba protiv SLAPP tužbi“.